Nội dung có ở:
Sản lượng thịt gà toàn cầu được dự báo đạt 146 triệu tấn vào năm 2024, tiếp tục củng cố vị thế của gia cầm như nguồn protein phổ biến nhất thế giới. Nhu cầu gia tăng cũng kéo theo sự quan tâm lớn hơn đối với quy trình giết mổ, trong đó phương pháp gây ngất trở thành yếu tố then chốt nhằm cân bằng giữa phúc lợi động vật và chất lượng thịt.
Stress trong quá trình giết mổ có thể ảnh hưởng đến độ mềm, màu sắc và thời hạn bảo quản thịt, khiến việc áp dụng các phương pháp gây ngất nhân đạo không chỉ là yêu cầu đạo đức mà còn mang ý nghĩa kinh tế quan trọng.
Một nghiên cứu tổng quan của các nhà khoa học Malaysia cho thấy phương pháp gây ngất có ảnh hưởng trực tiếp đến cả phúc lợi động vật lẫn chất lượng sản phẩm thịt gia cầm.
Gây ngất bằng điện vẫn phổ biến tại châu Á
Gây ngất bằng điện (Electrical Stunning – ES) hiện vẫn là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới. Tại châu Á, đặc biệt ở các quốc gia có đông người Hồi giáo, phương pháp gây ngất điện áp thấp từ 50-200 V được áp dụng rộng rãi nhằm đáp ứng yêu cầu halal.
Cách tiếp cận này giúp đảm bảo gia cầm không chết trước khi cắt tiết, tuy nhiên cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến vật nuôi không mất ý thức hoàn toàn. Các nghiên cứu tại Malaysia ghi nhận một số trường hợp gia cầm hồi tỉnh sau khi gây ngất, làm dấy lên lo ngại về phúc lợi động vật.
Trong khi đó, các tiến bộ công nghệ mới đang dần xuất hiện. Nghiên cứu tại Trung Quốc và châu Âu đã thử nghiệm dòng điện điều biến xung (pulse-modulated currents), giúp giảm các chỉ số stress và cải thiện độ mềm của thịt.
Những đổi mới này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các nhà máy chế biến tại châu Á đáp ứng yêu cầu đa dạng của thị trường mà không ảnh hưởng đến tiêu chuẩn halal.
Gây ngất bằng khí dần thu hút sự quan tâm
Phương pháp gây ngất bằng khí (Controlled Atmosphere Stunning – CAS) sử dụng các loại khí như CO₂ hoặc nitơ để làm gia cầm mất ý thức.
CAS giúp giảm các hành vi stress như đập cánh và ổn định nhịp tim tốt hơn so với gây ngất bằng điện. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp hạn chế xuất huyết trên thân thịt và duy trì quá trình giảm pH ổn định hơn, từ đó cải thiện chất lượng thịt.
Tuy nhiên, việc ứng dụng CAS tại châu Á vẫn còn hạn chế do chi phí đầu tư cao và những tranh luận liên quan đến tính phù hợp với tiêu chuẩn halal.
Dù vậy, nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm thân thiện với phúc lợi động vật đang thúc đẩy sự quan tâm đến công nghệ này. Một số tổ chức phi chính phủ như Impetus Animal Welfare hiện đang phối hợp với các lò mổ tại Việt Nam, Indonesia, Malaysia và Philippines nhằm thúc đẩy áp dụng phương pháp gây ngất trước năm 2030.
Gây ngất cơ học vẫn là lựa chọn hạn chế
Gây ngất cơ học (Mechanical Stunning – MS), sử dụng thiết bị bắn chốt xuyên, có thể giúp gia cầm mất ý thức ngay lập tức và giảm nguy cơ gãy xương so với gây ngất bằng điện.
Tuy nhiên, phương pháp này gặp hạn chế về tính thực tiễn trong các nhà máy giết mổ gia cầm quy mô lớn.
Tại châu Á, MS ít được sử dụng, dù một số cơ sở nhỏ đôi khi vẫn áp dụng phương pháp thủ công, làm dấy lên các lo ngại liên quan đến phúc lợi động vật.
Châu Á thúc đẩy đổi mới công nghệ giết mổ
Nhiều quốc gia châu Á hiện cũng đang thử nghiệm các hệ thống giết mổ thông minh.
Tại Đài Loan, các nhà nghiên cứu đã phát triển hệ thống gây ngất ứng dụng IoT và AI dành cho giống gà lông đỏ. Nhờ công nghệ theo dõi đối tượng động, hệ thống đạt độ chính xác 94% trong việc phân biệt gia cầm đã và chưa được gây ngất, góp phần nâng cao khả năng tuân thủ quy trình và cải thiện điều kiện vệ sinh.
Trong khi đó, nhiều tổ chức phi chính phủ tại Đông Nam Á đang thúc đẩy chính phủ hiện đại hóa các cơ sở giết mổ bằng hệ thống mô-đun và công nghệ gây ngất nhân đạo.
Những nỗ lực này phản ánh nhận thức ngày càng rõ rằng các thực hành kém về phúc lợi động vật có thể ảnh hưởng tiêu cực đến an toàn thực phẩm và năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
CAS được đánh giá vượt trội về phúc lợi và chất lượng
So sánh giữa các phương pháp cho thấy CAS thường mang lại lợi thế rõ rệt về cả phúc lợi động vật lẫn chất lượng thịt.
Trong khi đó, gây ngất bằng điện vẫn chiếm ưu thế tại châu Á nhờ chi phí thấp và phù hợp với yêu cầu halal, dù tồn tại nguy cơ gây stress và phát sinh lỗi chất lượng thịt.
Gây ngất cơ học được đánh giá hiệu quả về mặt phúc lợi động vật nhưng khó mở rộng trong các dây chuyền giết mổ hiện đại.
Các sáng kiến công nghệ trong khu vực cho thấy CAS và các giải pháp thông minh có thể ngày càng được ứng dụng rộng rãi khi tiêu chuẩn phúc lợi động vật tiếp tục được nâng cao.
Áp lực cân bằng giữa tôn giáo, phúc lợi và hiệu quả sản xuất
Nhiều quy định quốc tế như Đạo luật Humane Methods of Slaughter Act hay Quy định 1099/2009 của Liên minh châu Âu đều nhấn mạnh việc áp dụng đúng quy trình gây ngất trong giết mổ.
Tại châu Á, các cơ quan chứng nhận halal yêu cầu phương pháp gây ngất phải có khả năng hồi phục, khiến việc triển khai CAS trở nên phức tạp hơn.
Việc cân bằng giữa yêu cầu tôn giáo, phúc lợi động vật và hiệu quả sản xuất hiện vẫn là thách thức lớn đối với ngành gia cầm trong khu vực.