Việc Hà Nội đưa 52 cơ sở giết mổ tập trung và tập trung tạm thời vào hoạt động đánh dấu bước chuyển quan trọng trong lộ trình chấm dứt giết mổ nhỏ lẻ, từng bước đưa hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm vào nền nếp.
Chủ trương này cũng tạo ra những thay đổi đáng kể đối với hàng trăm hộ giết mổ truyền thống, tiểu thương và các chợ dân sinh trên địa bàn.
Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn – nguyên Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Hà Nội, Phó Chủ tịch thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam, việc đưa các cơ sở giết mổ tập trung và tập trung tạm thời vào hoạt động là bước đi đúng hướng trong quá trình hiện đại hóa ngành chăn nuôi của Thủ đô.
Tuy nhiên, đây mới là giải pháp chuyển tiếp, cần được triển khai đồng bộ với việc tổ chức lại toàn bộ chuỗi chăn nuôi – giết mổ – chế biến – tiêu thụ.
Từ giết mổ nhỏ lẻ đến hệ thống tập trung, kiểm soát chặt chẽ
Giết mổ nhỏ lẻ là hệ quả của phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ đã tồn tại trong nhiều năm.
Khi chăn nuôi nông hộ vẫn chiếm khoảng 40% tổng quy mô sản xuất, hoạt động giết mổ nhỏ lẻ cũng phát triển theo, hình thành mạng lưới các cơ sở phân tán, khó kiểm soát.
Trong khi đó, yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch bệnh, vệ sinh thú y và bảo vệ môi trường ngày càng cao.
Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển hoạt động giết mổ sang mô hình tập trung, chuyên nghiệp và chịu sự kiểm soát thường xuyên của cơ quan quản lý.
Hà Nội đã quy hoạch hệ thống giết mổ tập trung từ nhiều năm trước.
Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp không ít khó khăn, từ quỹ đất, thu hút đầu tư đến việc chưa kiểm soát triệt để các điểm giết mổ nhỏ lẻ.
Một số cơ sở được đầu tư với công suất lớn nhưng hoạt động chưa hiệu quả do phải cạnh tranh với các lò mổ tự phát có chi phí thấp hơn.
Trong bối cảnh đó, việc đưa 52 cơ sở giết mổ tập trung và tập trung tạm thời vào hoạt động được xem là giải pháp phù hợp trong giai đoạn hiện nay.
Các cơ sở được chính quyền địa phương cho phép hoạt động và chịu sự kiểm soát của cơ quan thú y, từ kiểm tra động vật trước giết mổ, giám sát quá trình giết mổ đến kiểm tra sản phẩm sau giết mổ.
Việc kiểm soát xuyên suốt quá trình này không chỉ góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn giúp hạn chế nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh, giảm ô nhiễm môi trường và từng bước hoàn thiện hệ thống giết mổ theo quy hoạch.
Thách thức lớn nhất là thay đổi thói quen của cả chuỗi cung ứng
Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, khó khăn lớn nhất không nằm ở việc xây dựng thêm các cơ sở giết mổ tập trung mà ở việc thay đổi thói quen đã tồn tại trong nhiều năm của toàn bộ chuỗi cung ứng thịt.
Sự chuyển đổi này liên quan trực tiếp đến nhiều nhóm đối tượng, từ người chăn nuôi, hộ giết mổ, tiểu thương đến người tiêu dùng.
Các hộ giết mổ phải chuyển từ hoạt động tự phát sang mô hình có điều kiện, tuân thủ các yêu cầu về vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm, xử lý môi trường và truy xuất nguồn gốc.
Quá trình này cũng đòi hỏi các hộ phải đầu tư thêm vào cơ sở vật chất, trang thiết bị và thay đổi phương thức tổ chức sản xuất.
Đây là thách thức không nhỏ đối với những hộ đã quen với mô hình giết mổ quy mô nhỏ, chi phí thấp.
Đối với tiểu thương, thay đổi quan trọng nhất là hình thành thói quen lấy hàng từ các cơ sở được kiểm soát thú y thay vì tiếp tục nhập hàng từ các lò mổ nhỏ lẻ.
Điều này đòi hỏi chuỗi cung ứng thịt phải từng bước chuyển từ phương thức mua bán manh mún sang liên kết chặt chẽ giữa chăn nuôi, giết mổ, chế biến và phân phối.
Do đó, bên cạnh tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm, Hà Nội cần có chính sách hỗ trợ, hướng dẫn và tuyên truyền để các hộ giết mổ, tiểu thương có thể thích ứng với phương thức sản xuất, kinh doanh hiện đại, minh bạch và có truy xuất nguồn gốc.
Kiểm soát đầu vào tại chợ là khâu then chốt
Hà Nội đang hướng tới mục tiêu đến năm 2030 cơ bản chấm dứt hoạt động giết mổ nhỏ lẻ.
Để đạt mục tiêu này, theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, thành phố cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tổ chức thực hiện quyết liệt là yếu tố quyết định.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch chuỗi chăn nuôi – giết mổ – chế biến, đồng thời xây dựng cơ chế đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các cơ sở giết mổ tập trung.
Các chính sách về đất đai, tín dụng và hỗ trợ đầu tư cần được nghiên cứu theo hướng tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia lâu dài vào lĩnh vực này.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở việc kiểm soát nguồn thịt đưa vào các chợ truyền thống.
Nếu sản phẩm từ các cơ sở giết mổ không phép vẫn có thể dễ dàng đưa vào chợ và tiêu thụ, các cơ sở giết mổ tập trung sẽ rất khó phát huy hiệu quả.
Chỉ khi sản phẩm có dấu kiểm soát thú y, có nguồn gốc rõ ràng mới được phép lưu thông, thị trường mới từng bước loại bỏ được các lò mổ nhỏ lẻ.
Đây cũng là điều kiện quan trọng để tạo sự công bằng giữa các cơ sở thực hiện đúng quy định và những cơ sở hoạt động không phép.
Song song với đó, cần tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm các trường hợp giết mổ trái phép và đẩy mạnh truyền thông để thay đổi nhận thức của người tiêu dùng.
Khi người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát thú y, chính nhu cầu của thị trường sẽ tạo sức ép buộc các cơ sở giết mổ chuyển đổi theo hướng chuyên nghiệp.
Pháp luật hiện nay đã có những quy định tương đối đầy đủ về quản lý hoạt động giết mổ.
Vì vậy, vấn đề quan trọng không còn nằm nhiều ở việc bổ sung cơ chế mà ở khâu tổ chức thực hiện.
Kinh nghiệm từ TP. Hồ Chí Minh, nơi hoạt động giết mổ đã được tập trung từ nhiều năm trước, cho thấy việc kiểm soát đồng bộ từ cơ sở giết mổ đến khâu lưu thông và tiêu thụ là yếu tố quan trọng để hạn chế giết mổ nhỏ lẻ.
Đây cũng là kinh nghiệm Hà Nội và các địa phương phía Bắc có thể tham khảo.
Chuẩn hóa giết mổ mang lại lợi ích cho cả người chăn nuôi và người tiêu dùng
Nếu quá trình đưa hoạt động giết mổ vào nền nếp được triển khai hiệu quả, nhóm hưởng lợi đầu tiên là người tiêu dùng.
Việc sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát thú y sẽ góp phần nâng cao mức độ an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Đối với ngành chăn nuôi, chuẩn hóa hoạt động giết mổ tạo điều kiện thuận lợi cho truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng sản phẩm và thúc đẩy hình thành các chuỗi liên kết từ chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và tiêu thụ.
Đây là nền tảng quan trọng để ngành chăn nuôi chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình hiện đại, minh bạch và bền vững hơn.
Ở góc độ quản lý nhà nước, việc từng bước chấm dứt giết mổ nhỏ lẻ cũng góp phần giảm ô nhiễm môi trường, hạn chế nguy cơ phát sinh và lây lan các bệnh truyền nhiễm giữa động vật và con người, đồng thời cải thiện cảnh quan đô thị và khu vực nông thôn.
Để đạt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản chấm dứt giết mổ nhỏ lẻ, Hà Nội sẽ cần duy trì sự quyết liệt trong quản lý, kiểm soát nguồn gốc sản phẩm và tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp.
Nếu được triển khai hiệu quả, quá trình này không chỉ giúp Hà Nội từng bước hoàn thiện hệ thống giết mổ mà còn có thể trở thành kinh nghiệm để nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc, tham khảo trong xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn và phát triển ngành chăn nuôi theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững.