Nội dung có ở:
Ngành chăn nuôi là một trong những nguồn phát thải mê-tan lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam, hiện đang đứng trước thách thức giảm khí nhà kính nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Từ cải thiện khẩu phần ăn, phát triển hệ thống biogas cho tới mô hình chăn nuôi tuần hoàn, nhiều kỹ thuật mới đang mở ra cơ hội xanh hóa toàn ngành.
Trong cơ cấu phát thải khí nhà kính của Việt Nam, nông nghiệp chiếm khoảng 33%, trong đó chăn nuôi là nguồn chính tạo ra khí mê-tan. Loại khí này được hình thành chủ yếu từ hai quá trình: tiêu hóa của động vật nhai lại và xử lý chất thải trong điều kiện yếm khí.
Với khả năng giữ nhiệt mạnh gấp 28 lần khí CO₂ trong vòng một thế kỷ, mê-tan là tác nhân góp phần đáng kể vào hiện tượng ấm lên toàn cầu, đồng thời là thách thức lớn đối với các cam kết giảm phát thải mà Việt Nam đã đưa ra với cộng đồng quốc tế.
Khí mê-tan- thách thức lớn từ chuồng trại
Trong những năm qua, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nông hộ đã thử nghiệm nhiều giải pháp nhằm cắt giảm khí mê-tan mà vẫn duy trì hiệu quả chăn nuôi. Nhiều kỹ thuật đã chứng minh hiệu quả rõ rệt và được xem là những lựa chọn khả thi nhất để ứng dụng rộng rãi.
Một trong những biện pháp nổi bật là điều chỉnh khẩu phần ăn của gia súc, đặc biệt là bò và trâu. Khi vật nuôi tiêu thụ nhiều thức ăn thô xanh như cỏ, rơm rạ, quá trình lên men trong dạ cỏ sẽ sinh ra nhiều khí mê-tan.
Do đó, việc bổ sung thức ăn tinh như ngũ cốc, bột ngô, khô dầu đậu nành hoặc phụ gia dinh dưỡng giúp hệ vi sinh trong dạ cỏ hoạt động hiệu quả hơn, giảm lượng khí thải.
Ngoài ra, các phụ gia đặc biệt như tảo đỏ cũng cho thấy khả năng cắt giảm tới 80% lượng mê-tan sinh ra trong dạ cỏ.
Tại Việt Nam, các nhà khoa học đang nghiên cứu nguồn nguyên liệu bản địa như dầu cọ, chiết xuất lá chè hoặc tannin từ vỏ cây keo để tìm ra giải pháp phù hợp với điều kiện tự nhiên và chi phí hợp lý.
Men vi sinh là một hướng đi khác đầy tiềm năng. Khi bổ sung các chủng vi sinh có lợi vào khẩu phần, quá trình phân giải thức ăn trong dạ cỏ được chuyển hướng, giúp giảm lượng mê-tan phát sinh đồng thời tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng. Đây là giải pháp vừa thân thiện môi trường, vừa cải thiện năng suất chăn nuôi.
Các kỹ thuật tốt nhất hiện có
Nếu cải thiện khẩu phần ăn là biện pháp giảm khí thải từ quá trình tiêu hóa, thì quản lý chất thải chăn nuôi chính là chìa khóa để kiểm soát nguồn mê-tan phát sinh từ chuồng trại. Ở nhiều nông hộ, phân và nước thải vẫn thường được xả trực tiếp ra môi trường hoặc để phân hủy tự nhiên, gây mùi hôi, ô nhiễm và phát sinh nhiều khí nhà kính.
Kỹ thuật phổ biến nhất hiện nay là sử dụng hầm biogas. Khi phân được đưa vào hầm kín, khí mê-tan sinh ra được thu gom để làm chất đốt hoặc phát điện, vừa giảm phát thải, vừa mang lại lợi ích kinh tế.
Cả nước có khoảng 500.000 hầm biogas, nhưng cần mở rộng và nâng cấp công nghệ để đáp ứng quy mô chăn nuôi ngày càng lớn.
Bên cạnh đó, ủ phân hữu cơ hiếu khí cũng là một giải pháp hiệu quả. Bằng cách trộn phân với rơm rạ, mùn cưa rồi đảo trộn thường xuyên, quá trình phân hủy diễn ra trong điều kiện có oxy, giúp hạn chế phát sinh mê-tan. Sản phẩm thu được là phân compost có giá trị sử dụng cao, giảm chi phí mua phân bón hóa học cho nông dân.
Ở quy mô lớn hơn, nhiều trang trại đã áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến như:
- Thu hồi khí sinh học để phát điện;
- Tách phân rắn – lỏng để tái sử dụng riêng biệt;
- Mô hình chăn nuôi tuần hoàn kết hợp trồng trọt.
Dù đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu cao, các kỹ thuật này mang lại lợi ích lâu dài, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm đáng kể lượng khí nhà kính phát sinh.
Hướng đến chăn nuôi xanh và bền vững
Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao năng suất vật nuôi. Khi một con bò cho nhiều sữa hơn hoặc tăng trọng nhanh hơn, lượng mê-tan phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ giảm. Vì vậy, chọn giống tốt và lai tạo hiệu quả giúp giảm cường độ phát thải, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh đó, đổi mới phương thức chăn nuôi cũng góp phần đáng kể. Mô hình nuôi nhốt kết hợp bán chăn thả với khẩu phần ăn cân đối giúp kiểm soát dinh dưỡng, giảm lượng cỏ thô tiêu thụ.
Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý đàn đang được thí điểm, cho phép theo dõi sức khỏe, khẩu phần và hiệu suất tăng trưởng để tối ưu hóa sản xuất và giảm phát thải.
Giảm phát thải khí mê-tan không đồng nghĩa với kìm hãm sự phát triển của ngành chăn nuôi. Ngược lại, đây là cơ hội để tái cơ cấu ngành theo hướng hiện đại, hiệu quả và thân thiện môi trường.
Nếu đồng bộ các biện pháp về thức ăn, xử lý chất thải, giống và quản lý, Việt Nam hoàn toàn có thể giảm ít nhất 30% lượng khí mê-tan vào năm 2030, đúng như cam kết quốc tế.
Quan trọng hơn, sự chuyển đổi này sẽ giúp sản phẩm chăn nuôi Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, mở rộng cơ hội xuất khẩu và nâng cao vị thế trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu, hướng đến một nền chăn nuôi phát triển bền vững, góp phần tích cực vào cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.