Các nhà khoa học từ Đại học Thú y Hoàng gia Anh (RVC) vừa công bố nghiên cứu về cách thức chuỗi cung ứng gà tại Việt Nam có thể góp phần làm lây lan dịch cúm gia cầm.
Báo cáo cảnh báo rằng hoạt động vận chuyển gia cầm tại miền Bắc Việt Nam đang khiến các đàn gà bị trộn lẫn ở nhiều giai đoạn của quá trình sản xuất, tạo ra những “điểm nóng” về truyền nhiễm virus.
Nghiên cứu được RVC phối hợp thực hiện cùng các đối tác từ Việt Nam, Pháp và Hồng Kông, thông qua một cuộc điều tra cắt ngang về quy trình sản xuất và phân phối gà tại miền Bắc.
Nhóm nghiên cứu đã thu thập 1.682 mẫu tại 50 trang trại và 52 cơ sở phân phối thuộc 4 tỉnh thành.
Đồng thời, họ cũng thực hiện phỏng vấn các hộ chăn nuôi, thương lái và chủ cơ sở để nắm bắt lộ trình di chuyển của gia cầm.
Dựa trên dữ liệu này, các nhà nghiên cứu đã thiết lập bản đồ di chuyển và phân tích chuỗi cung ứng gia cầm như một mạng lưới kết nối.
Phương pháp này cho phép xác định các điểm tiếp xúc có nguy cơ cao nhất, đồng thời xét nghiệm sự hiện diện của virus cúm gia cầm.
Sự chênh lệch về tỷ lệ lưu hành virus
Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ hiện diện của virus trong hệ thống sản xuất và phân phối.
Nghiên cứu tập trung vào hai chủng: A(H5N1) độc lực cao và A(H9N2) ít nghiêm trọng hơn nhưng cả hai đều có khả năng gây hại cho gia cầm và lây nhiễm trực tiếp sang người.
- Về chủng A(H5N1): Chỉ ghi nhận một mẫu dương tính.
- Về chủng A(H9N2): Phát hiện trong 11% tổng số mẫu gà.
Đáng chú ý, tỷ lệ lưu hành A(H9N2) tại các cơ sở phân phối cao gấp 5 lần so với tại trang trại. Điều này cho thấy mật độ virus tăng dần khi gà di chuyển sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
“Điểm nóng” tại các cơ sở tự phát
Tỷ lệ virus cao nhất được ghi nhận tại các điểm giết mổ tự phát và chợ bán lẻ, trong khi tỷ lệ này thấp hơn ở các lò mổ tập trung và chợ đầu mối.
Trước đó, các lò mổ và chợ đầu mối đã được ưu tiên nâng cấp thông qua Dự án Phòng chống cúm gia cầm và cúm ở người tại Việt Nam (VAHIP).
Mặc dù hạ tầng cải thiện và các biện pháp an toàn sinh học tại các khu vực này đã phát huy hiệu quả trong việc giảm thiểu lưu thông virus, nhưng tại các chợ bán lẻ và điểm giết mổ quy mô nhỏ, tỷ lệ virus vẫn ở mức cao.
Do chợ bán lẻ là nơi tiêu thụ gà phổ biến nhất của người dân, nguy cơ tiếp xúc với virus tại thời điểm mua bán là rất lớn.
Kiến nghị chiến lược giám sát mới
Các nhà nghiên cứu đang kêu gọi Việt Nam mở rộng chiến lược giám sát và giảm thiểu rủi ro cúm gia cầm sang cả các cơ sở phân phối nhỏ lẻ và các trang trại cung ứng cho họ.
Nghiên cứu được kỳ vọng sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chiến lược mục tiêu và toàn diện hơn, đặc biệt là trong các tình huống đại dịch.
Tiến sĩ Matthew Hennessey, nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại RVC, cho biết:
“Phân tích dịch tễ học của chúng tôi cho thấy các điểm bán lẻ và giết mổ nhỏ lẻ có tỷ lệ lưu hành virus A(H9N2) tương đối cao, tiềm ẩn nguy cơ lây truyền sang người. Do đó, các hệ thống giám sát và các biện pháp can thiệp trong tương lai cần bao phủ toàn bộ mạng lưới phân phối, thay vì chỉ tập trung vào các chợ đầu mối hay lò mổ công nghiệp.”
Nghiên cứu đầy đủ được đăng tải trên tạp chí Emerging Infectious Diseases.