Virus cúm gia cầm đang lan rộng trong quần thể chim hoang dã và gia cầm, đặt ra nguy cơ trở thành mối đe dọa lớn hơn cả COVID-19 nếu xuất hiện đột biến cho phép lây truyền trực tiếp giữa người với người.
Virus cúm gia cầm tiếp tục gây áp lực lên ngành chăn nuôi toàn cầu. Hàng trăm triệu con gia cầm đã bị tiêu hủy trong những năm gần đây, ảnh hưởng đến nguồn cung thực phẩm và đẩy giá cả tăng cao.
Mặc dù các ca bệnh trên người vẫn hiếm, sự lan rộng của virus trên nhiều loài động vật khiến giới khoa học đặc biệt thận trọng.
Marie-Anne Rameix-Welti, Giám đốc y khoa Trung tâm Nhiễm trùng hô hấp thuộc Viện Pasteur (Pháp), cảnh báo trong cuộc trao đổi với Reuters: “Mối lo ngại lớn nhất là virus có thể tiến hóa để truyền trực tiếp giữa người với người. Khi đó, nó có thể trở thành tác nhân gây đại dịch mới.”
Không có miễn dịch tự nhiên với chủng H5
Theo Viện Pasteur, con người hiện có kháng thể chống lại hai chủng cúm mùa phổ biến H1 và H3. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn không có miễn dịch tự nhiên đối với chủng H5, vốn đang lưu hành mạnh ở chim và một số loài thú có vú.
Điều này tương tự như giai đoạn đầu của COVID-19, khi cơ thể người hầu như không có khả năng bảo vệ trước SARS-CoV-2.
Mức độ nguy hiểm của cúm gia cầm còn ở chỗ bệnh cúm có thể gây tử vong ngay cả ở người khỏe mạnh, bao gồm trẻ em, khác với COVID-19 vốn gây rủi ro cao nhất cho người cao tuổi và người có bệnh nền.
Nếu cúm gia cầm gây ra đại dịch, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn những gì thế giới từng trải qua từ năm 2020.
Trong nhiều thập kỷ, các ca nhiễm H5 ở người vẫn xuất hiện rải rác, chủ yếu liên quan đến tiếp xúc gần với gia cầm bệnh.
Tại Mỹ, virus H5N1 đang lây lan trong đàn gia cầm và bò sữa. Tháng này, nước này ghi nhận ca nhiễm H5N5 đầu tiên trên người tại bang Washington và bệnh nhân đã tử vong.
WHO cho biết từ năm 2003-2025 đã ghi nhận gần 1.000 ca cúm gia cầm ở người, chủ yếu tại Ai Cập và Indonesia, với tỷ lệ tử vong lên đến 48%.
Cần nâng cao cảnh giác, nhưng chưa cần hoảng sợ
Dù các cảnh báo gây nhiều chú ý, các chuyên gia quốc tế cho rằng nguy cơ virus lây trực tiếp giữa người với người hiện vẫn thấp.
Gregorio Torres, Trưởng bộ phận khoa học của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), nhận định: “Chúng ta cần chuẩn bị kỹ lưỡng để phản ứng kịp thời, nhưng hiện nay mọi người vẫn có thể sinh hoạt bình thường, ăn thịt gà, ăn trứng và tận hưởng cuộc sống.”
Trong trường hợp kịch bản xấu nhất xảy ra, thế giới vẫn có những lợi thế quan trọng so với thời điểm xuất hiện COVID-19.
Bà Welti cho biết: “Chúng ta đã có sẵn các nền tảng phòng ngừa đặc hiệu đối với cúm. Các ứng viên vắc xin đã được chuẩn bị, và công nghệ sản xuất vắc xin cúm hiện rất nhanh.”
Nhiều quốc gia cũng đã dự trữ thuốc kháng virus có hiệu quả với chủng H5 đang lưu hành.
Tăng cường giám sát để ngăn chặn nguy cơ đại dịch tương lai
Dù nguy cơ trước mắt được đánh giá là thấp, cảnh báo mới cho thấy thế giới không thể chủ quan. Virus cúm gia cầm chỉ cần một biến đổi gene phù hợp để mở ra đường lây từ người sang người- kịch bản có thể làm đảo lộn cuộc sống toàn cầu thêm một lần nữa.
Tăng cường giám sát dịch tễ, theo dõi ca bệnh bất thường và chuẩn bị sẵn các biện pháp ứng phó y tế vẫn là chìa khóa để ngăn đại dịch tiếp theo từ một loại virus tưởng chừng chỉ thuộc về gia cầm.