Cúm gia cầm A/H5N1: Mối đe dọa toàn cầu và nỗi lo đại dịch của WHO

Virus cúm gia cầm A/H5N1 là một trong những tác nhân truyền nhiễm được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) theo dõi sát sao do tiềm ẩn nguy cơ gây đại dịch toàn cầu.

Dù hiện chưa có bằng chứng virus lây truyền bền vững từ người sang người, WHO cảnh báo không thể dự đoán liệu A/H5N1 có trở thành tác nhân gây đại dịch trong tương lai hay không.

Theo WHO, trong bốn loại virus cúm (A, B, C và D), chỉ có virus cúm A sở hữu khả năng gây đại dịch.

Điều này xảy ra khi xuất hiện một chủng cúm A mới mà con người hầu như chưa có miễn dịch, kèm theo khả năng lây truyền liên tục từ người sang người.

Đường lây truyền từ gia cầm sang người và triệu chứng cảnh báo

A/H5N1 chủ yếu lưu hành ở chim và gia cầm, trong đó chim thủy sinh hoang dã là ổ chứa tự nhiên chính của phần lớn các phân nhóm virus cúm A.

Con người có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với động vật mắc bệnh hoặc môi trường bị ô nhiễm.

Việc xử lý xác gia cầm nhiễm bệnh, chế biến hoặc tham gia tiêu hủy đàn gia cầm đều làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Tuy nhiên, WHO khẳng định chưa có bằng chứng cho thấy virus lây sang người qua thịt gia cầm hoặc trứng đã được chế biến và nấu chín đúng cách.

Ở người, cúm A/H5N1 có thể gây bệnh từ nhẹ đến rất nặng.

Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng giống cúm mùa hoặc viêm kết mạc, nhưng cũng có thể nhanh chóng diễn tiến thành bệnh hô hấp cấp tính nặng.

Đáng chú ý, WHO ghi nhận tỷ lệ tử vong ở các ca nhiễm cúm A/H5N1 cao hơn đáng kể so với cúm mùa thông thường.

Lịch sử bùng phát và sự mở rộng phạm vi vật chủ nguy hiểm

Virus cúm A/H5N1 lần đầu được ghi nhận gây bệnh ở người vào năm 1997 trong đợt bùng phát dịch gia cầm tại Hong Kong (Trung Quốc).

Từ năm 2003, virus lan rộng từ châu Á sang châu Âu, châu Phi và tiến sang châu Mỹ vào năm 2021, càn quét hàng loạt trang trại gia cầm.

Hàng trăm triệu con gia cầm đã bị tiêu hủy hoặc chết vì bệnh, đồng thời virus cũng được phát hiện trên chim hoang dã và một số loài động vật có vú.

Đáng ngại hơn, cúm A/H5N1 từng lần đầu bùng phát trên đàn bò sữa tại Mỹ.

Một số công nhân tiếp xúc trực tiếp với bò mắc bệnh cũng ghi nhận nhiễm virus, cho thấy phạm vi vật chủ của A/H5N1 đang tiếp tục mở rộng ra ngoài phạm vi gia cầm truyền thống.

Khuyến cáo của WHO để ngăn ngừa nguy cơ đại dịch

Mặc dù các virus cúm có nguồn gốc động vật chưa chứng minh được khả năng lây truyền bền vững giữa người với người, WHO nhấn mạnh nguy cơ đại dịch vẫn luôn hiện hữu.

Tổ chức này kêu gọi các quốc gia tăng cường giám sát trên cả người và động vật, điều tra kỹ lưỡng mọi ca nhiễm và chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó khẩn cấp.

Đối với người dân, WHO khuyến cáo:

• Tránh tiếp xúc trực tiếp với động vật ốm, chết hoặc xác động vật.
• Hạn chế đến các khu vực, trang trại đang có dịch cúm gia cầm.
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Tuân thủ nghiêm ngặt an toàn thực phẩm: chỉ sử dụng thịt gia cầm và trứng đã được nấu chín kỹ.

Theo WHO, việc duy trì giám sát chặt chẽ và phát hiện sớm các ca nhiễm chính là yếu tố then chốt nhằm ngăn chặn cúm A/H5N1 tiến hóa thành mối đe dọa sức khỏe trên quy mô toàn cầu.