AI, giáo dục và nghiên cứu sẽ định hình tương lai ngành gia cầm

Tất cả hình ảnh và biểu đồ trong bài do Tiến sĩ Vincent Guyonnet cung cấp.

Trí tuệ nhân tạo sẽ định hình tương lai ngành gia cầm

Yếu tố xuyên suốt quyết định tương lai của ngành gia cầm là khả năng chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Lĩnh vực AI ra đời từ năm 1956 với mục tiêu phát triển các cỗ máy có khả năng hoạt động như bộ não con người. Tuy nhiên, do học tập là yếu tố cốt lõi của trí tuệ, AI ngày nay được hiểu là lĩnh vực nghiên cứu nhằm tái tạo đặc tính học hỏi của não bộ trẻ em.

Điều này đồng nghĩa AI hướng tới việc tạo ra các hệ thống có khả năng học hỏi từ kinh nghiệm và chuyển giao kiến thức từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác. AI hiện được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như thị giác máy tính, nhận diện giọng nói hay xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Một nhánh đặc biệt quan trọng của AI là học máy (Machine Learning), với khả năng phân tích và khai thác dữ liệu quy mô lớn. Các mô hình học máy được chia thành hai nhóm chính gồm học có giám sát (Supervised Learning) và học không giám sát (Unsupervised Learning).

Trong ngành gia cầm, học có giám sát đã được ứng dụng để huấn luyện hệ thống nhận diện gia cầm chết, phát hiện hành vi đẻ trứng trên sàn của đàn giống, hay dự đoán khối lượng gà thịt trước tới 10 ngày.

Dù sở hữu lượng dữ liệu khổng lồ, ngành gia cầm hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào phương thức thu thập thủ công và ghi chép giấy tờ. Vì vậy, thách thức lớn nhất là xây dựng được nguồn dữ liệu số đầy đủ nhằm đào tạo thuật toán và phát triển các mô hình AI mới.

Quá trình chuyển đổi số đang được thúc đẩy nhờ sự phổ biến của các cảm biến và thiết bị Internet vạn vật (IoT), cho phép tự động ghi nhận các chỉ tiêu như khối lượng đàn, lượng thức ăn – nước uống tiêu thụ, nhiệt độ và độ ẩm chuồng nuôi. Đây được xem là bước khởi đầu của “Gia cầm 4.0”.

Giáo dục phải trở thành ưu tiên hàng đầu

Con người tiếp thu kiến thức theo nhiều cách khác nhau: có người thích đọc, có người học qua video hướng dẫn, trong khi số khác lại ưu tiên trải nghiệm thực tế.

Thành công của các ứng dụng như Duolingo đến từ khả năng cá nhân hóa nội dung học tập theo nhu cầu và sở thích người dùng. Công nghệ AI giúp thiết kế bài học tập trung vào những lỗi mà từng cá nhân thường mắc phải, tạo nên trải nghiệm đào tạo thông minh và hiệu quả hơn.

Nhiều nhà giáo dục chuyên nghiệp hiện đã ứng dụng AI trong giảng dạy, với hàng loạt sách, tài liệu hướng dẫn và kinh nghiệm thực hành được công bố rộng rãi.

Trong bối cảnh nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới diễn ra nhanh chóng, đào tạo liên tục trở thành yêu cầu bắt buộc đối với ngành gia cầm trong tương lai.

Ngành cần cập nhật thường xuyên các công nghệ và phương pháp quản lý tiên tiến. Chẳng hạn, tổ chức phi lợi nhuận World Veterinary Education in Production (WVEPAH) đang phối hợp với Tổ chức Thú y Thế giới và Đại học Montreal (Canada) triển khai các chương trình đào tạo liên tục dành cho bác sĩ thú y và chuyên gia gia cầm trên toàn cầu.

Hai khóa học chuyên sâu về gà thịt và thủy cầm dự kiến sẽ được tổ chức trong nửa cuối năm 2026.

Bên cạnh chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng truyền thông cũng sẽ đóng vai trò then chốt đối với tương lai ngành gia cầm.

Ngành hiện tập hợp nhiều nhà khoa học và chuyên gia kỹ thuật vốn quen tiếp cận vấn đề bằng lập luận khoa học khi trao đổi với cơ quan quản lý, nhà bán lẻ, tổ chức xã hội hay người tiêu dùng. Tuy nhiên, nhiều cuộc tranh luận hiện nay không hoàn toàn dựa trên cơ sở khoa học mà chịu ảnh hưởng lớn từ cảm xúc và nhận thức xã hội.

Do đó, ngành gia cầm cần học cách truyền thông hiệu quả hơn, đặc biệt với thế hệ người tiêu dùng trẻ, theo hướng chuyên nghiệp và linh hoạt không kém các tổ chức hoạt động vì phúc lợi động vật.

Tự động hóa và AI sẽ thay đổi thị trường lao động

Một trong những câu hỏi lớn hiện nay là làm thế nào để thu hút lao động trẻ đến với ngành gia cầm. Dù vẫn là ngành sử dụng nhiều lao động, việc tuyển công nhân trang trại tại nhiều quốc gia ngày càng khó khăn. Điều này đòi hỏi ngành phải đẩy mạnh tự động hóa và số hóa nhằm duy trì tăng trưởng bền vững.

Ví dụ, nhiều trang trại hiện vẫn cân gà thủ công, khiến tần suất thu thập dữ liệu thấp, gây stress cho vật nuôi, tiềm ẩn nguy cơ chấn thương và dễ phát sinh sai sót do yếu tố con người. Trong khi đó, các hệ thống cân tự động thông minh có thể ghi nhận chính xác khối lượng và độ đồng đều của đàn mỗi ngày, giúp nâng cao hiệu quả quản lý.

AI cũng sẽ hỗ trợ người lao động nâng cao năng suất thay vì thay thế hoàn toàn con người. Các hệ thống thị giác máy tính có thể hỗ trợ kiểm tra và phân loại thân thịt gà hoặc trứng với độ chính xác và hiệu quả cao hơn.

Xu hướng tương lai là “trí tuệ cộng tác” (Collaborative Intelligence), trong đó máy móc hỗ trợ tăng cường năng lực con người thay vì thay thế lao động. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lao động biết ứng dụng AI sẽ dần thay thế những lao động không sử dụng công nghệ này.

AI trở thành trọng tâm nghiên cứu mới

AI và các ứng dụng liên quan sẽ ngày càng trở thành trọng tâm nghiên cứu của ngành gia cầm. Nếu như công nghệ sinh học là xu hướng nổi bật đầu thập niên 1990 và phúc lợi động vật trở thành chủ đề trọng tâm trong những năm 2000, thì hiện nay AI đang nổi lên như lĩnh vực nghiên cứu được quan tâm hàng đầu trong khoa học gia cầm.

Chỉ riêng năm 2025, tạp chí Poultry Science đã công bố 19 bài báo có từ khóa liên quan đến mạng nơ-ron, học sâu hoặc học máy; đến năm 2026 đã có thêm 9 nghiên cứu được đăng tải.

AI cho phép nhận diện xu hướng và mô hình từ kho dữ liệu khổng lồ, giúp ngành “nhìn thấy những điều trước đây chưa thể thấy”. Thông qua học máy, các nhà nghiên cứu có thể khai thác cơ sở dữ liệu lớn để phát hiện những cơ hội phát triển mới cho ngành gia cầm.

Trong bối cảnh người tiêu dùng trẻ ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện môi trường, tính bền vững cần trở thành động lực cốt lõi cho nghiên cứu và phát triển.

Ngành gia cầm hiện chỉ chiếm khoảng 8,4% tổng phát thải của ngành chăn nuôi toàn cầu, tương đương khoảng 600 triệu tấn CO₂ quy đổi, chủ yếu đến từ thức ăn chăn nuôi và chất thải.

Các chuyên gia cho rằng cần thúc đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các giải pháp mới nhằm giải quyết những thách thức cấp bách như kháng kháng sinh, sức khỏe đường ruột và tác động môi trường của hoạt động sản xuất.

Ví dụ, công ty Insighter (Trung Quốc) đang tập trung nghiên cứu sức khỏe đường ruột nhằm đồng thời giải quyết ba vấn đề lớn: nâng cao sức khỏe và phúc lợi vật nuôi, cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn và giảm phát thải carbon.

Doanh nghiệp này đã ứng dụng các mô hình máy tính và công cụ AI để xác định các ứng viên tiềm năng cho thử nghiệm lâm sàng cũng như rút ngắn thời gian đăng ký thương mại hóa sản phẩm mới.

Nhờ đó, Insighter nhanh chóng đưa ra thị trường Gutmyria – giải pháp tự nhiên có tác dụng phòng cầu trùng và kích thích tăng trưởng, được xem là sản phẩm phòng cầu trùng mới đầu tiên kể từ cuối những năm 1990.

Theo các chuyên gia, AI sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình phát hiện và phát triển sản phẩm mới, đồng thời góp phần nâng cao tính bền vững cho ngành gia cầm toàn cầu.

Định hướng tương lai ngành gia cầm

Nhiều năm trước, các nhà lãnh đạo ngành gia cầm từng mạnh dạn đầu tư vào hệ thống chuồng nuôi mới, nguyên liệu thức ăn mới, công nghệ vaccine tiên tiến và nhiều giải pháp đổi mới khác. Chính nghiên cứu và đổi mới sáng tạo đã tạo nên thành công của ngành hiện nay.

Trong tương lai, các nhà lãnh đạo toàn cầu sẽ tiếp tục dẫn dắt ngành gia cầm thích ứng với thế giới số mới và khai thác tối đa tiềm năng mà AI mang lại.