ไข่ที่อยู่บนพื้น และผลกระทบต่อการฟักไข่

โดยมีความเชื่อที่แพร่หลายว่าหากไข่ที่วางบนพื้นมีลักษณะสะอาด จะไม่เป็นความกังวลสำหรับฟาร์มฟักไข่

อย่างไรก็ตาม จากงานวิจัยของ Tuellett (1990), Van den Brand et al. (2016) และ Meijerhof et al. (2022) พบว่าแม้ว่าไข่จะดูสะอาดหรือได้รับการล้างแล้ว ไข่ที่อยู่บนพื้นกลับมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสูงกว่ามากและมีอัตราการฟักไข่ที่ต่ำกว่าไข่ที่วางในรัง

• โดยเปอร์เซ็นต์การเกิดที่ลดน้อยลงนี้อยู่ในช่วง 10% ถึง 20% ขึ้นอยู่กับประเภทของที่นอนและสภาพของมัน ซึ่งเป็นข้อมูลที่ไม่ควรมองข้าม

รูปที่ 1: การเก็บไข่ที่อยู่บนพื้น เป็นภาระค่าใช้จ่ายที่สูงสำหรับเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ปีก

สาเหตุที่ทำให้มีอัตราการฟักไข่ต่ำนี้ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการตายของเอ็มบริโอจากการปนเปื้อนภายในถุงไข่แดงในช่วงประมาณวันที่ 18 ของการพัฒนาเอ็มบริโอ (Deeming et al., 2002) และยังมีบางกรณีที่ไก่ไม่สามารถหลุดออกจากเปลือกได้ (Moosanezhad Khabisi et al., 2012)

นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยบางชิ้นที่รายงานการตายของเอ็มบริโอในทุกช่วงอายุของการพัฒนา ซึ่งสามารถดูได้จากตาราง 1 ที่ปรับมาจาก Van den Brand et al. (2016)

ตารางที่ 1: อัตราการตายในทุกช่วงอายุของการพัฒนาเอ็มบริโอ

นอกเหนือจากอัตราการตายของเอ็มบริโอแล้ว ยังมีข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับฟาร์มฟักไข่ที่ใช้ไข่ที่วางอยู่บนพื้น ซึ่งพบว่ามีจำนวนไข่ที่แตกหรือระเบิดเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดการปนเปื้อนของแบคทีเรียในเครื่องฟักไข่สูงขึ้น พร้อมกับผลกระทบเชิงลบที่ตามมา (ดูจากรูปที่ 2 และ 3)

ลูกไก่ที่ฟักออกจากไข่ที่วางอยู่บนพื้น มักมีน้ำหนักต่ำกว่าปกติเมื่อตอนออกจากฟาร์มฟักไข่ ซึ่งสาเหตุส่วนใหญ่มาจากรอยแตกที่เกิดขึ้นในเปลือกไข่ ทำให้สูญเสียความชื้นมากขึ้นในระหว่างการฟักไข่ หรือเกิดการเปลี่ยนแปลงด้านการนำไฟฟ้า (Burton and Tullett, 1983) ที่อาจทำให้ลูกไก่ฟักออกมาเร็วกว่ากำหนดและต้องรออยู่ในฟาร์มฟักไข่ ซึ่งอาจนำไปสู่การขาดน้ำได้

มีการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ลูกไก่ที่ได้จากไข่ที่วางอยู่บนพื้นมีคุณภาพที่ต่ำกว่าเมื่อพิจารณาจากเปอร์เซ็นต์มวลร่างกายที่ไม่รวมไข่แดงและความยาวของไก่

รูปที่ 2 และ 3 แสดงให้เห็นถึงปัญหาการระเบิดของไข่ซึ่งนำไปสู่การเพิ่มขึ้นของการปนเปื้อนแบคทีเรียภายในเครื่องฟักไข่

นอกจากนี้ งานวิจัยบางชิ้นพบว่าขี้เลื่อยในฟาร์มสัตว์ปีกที่เลี้ยงลูกไก่จากไข่ที่วางอยู่บนพื้นมีความชื้นสูง ซึ่งอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้ลูกไก่มีแนวโน้มที่จะเกิดอาการผิวหนังอักเสบที่ฝ่าเท้าหรือบาดแผลที่ข้อเท้ามากขึ้น (Van den Brand et al., 2016) ซึ่งมีความเชื่อที่เป็นไปได้ว่าสาเหตุหลักอาจเกิดจากการพัฒนาของลำไส้ที่ยังไม่มีความสมบูรณ์เต็มที่

จะจัดการกับไข่ที่ถูกวางบนพื้นอย่างไร?

จากข้อมูลในตารางที่ 1 (Van den Brand et al., 2016) การล้างไข่ที่ตกอยู่บนพื้นไม่ใช่วิธีที่ดีที่สุดในการจัดการกับปัญหานี้ ทางออกที่เหมาะสมคือการป้องกันไม่ให้ไก่เกิดความคุ้นเคยในการวางไข่บนพื้น

โดยทั่วไป ไก่ที่มีน้ำหนักมากจะมีไข่ที่ตกอยู่บนพื้นไม่ควรเกิน 2% หากเปอร์เซ็นต์นี้สูงเกินไป ควรพิจารณาควบคุมการเลี้ยงไก่ตามแนวทางต่อไปนี้:

• คำนึงถึงว่า 80% ของไข่มักถูกวางในช่วง 4 ชั่วโมงแรกหลังจากมีการเปิดไฟในเล้า เพิ่มความถี่ในการเก็บไข่ให้มากขึ้น
• โดยควรเก็บไข่อย่างน้อย 5 ครั้งต่อวัน และควรทำการเก็บอย่างน้อย 3 ครั้งในช่วงเช้า
• ควบคุมความหนาแน่นของประชากรไก่ไม่ให้เกิน 5.5 ตัวต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร เพื่อหลีกเลี่ยงการแข่งขันที่ดุเดือดในการเข้าถึงรังและปัญหาในการเคลื่อนย้าย

ควรมีรังสำหรับไก่ทุก 3-4 ตัว ในกรณีของรังกลไก ควรมีความสามารถรองรับเพศเมียประมาณ 40 ตัวต่อความยาว 1 เมตร (ดูรูปที่ 4)

รูปที่ 4: ตรวจสอบความพร้อมและการเข้าถึงรัง (รูปที่ 4)

• ตรวจสอบอัตราส่วนไก่ตัวผู้กับตัวเมีย เพราะตัวผู้จำนวนมากอาจทำให้ตัวเมียไม่สามารถเข้าถึงรังได้อย่างสะดวก
• วางที่ให้อาหารตัวผู้ให้อยู่ห่างจากรัง
• เพื่อไม่ให้เป็นอุปสรรคต่อการเข้าไปของแม่ไก่ หากเป็นไปได้ ควรย้ายที่ให้อาหารให้ห่างหลังจากที่ไก่ได้กินอาหารแล้ว เพื่อให้แม่ไก่สามารถเข้าถึงรังได้ง่าย
• ระยะห่างระหว่างที่ให้อาหารควรอยู่ที่ประมาณ 100-120 เซนติเมตร

รูปที่ 4: ตรวจสอบความพร้อมและการเข้าถึงรัง

• โปรดหลีกเลี่ยงการวางสายไฟเหนือพื้นที่ที่ให้การให้น้ำและอาหาร
• ในช่วงสามสัปดาห์แรกหลังจากการวางไข่ ควรเดินรอบบ้านประมาณ 10-12 รอบต่อวัน เพื่อกระตุ้นให้ไก่ปีนขึ้นไปบนไม้ระแนง หลังจากผ่านไปสามสัปดาห์ สามารถลดจำนวนการเดินลงเหลือ 6 รอบ โดยต้องทำการเก็บไข่จากพื้นและกระตุ้นให้ไก่มีพฤติกรรมไม่วางไข่บนพื้น เพื่อช่วยให้ไก่ที่มีพฤติกรรมวางไข่บนพื้นสามารถฝึกฝนเข้าสู่รังได้อย่างถูกต้อง
• ควรประเมินความสูงของไม้ระแนงให้ต่ำกว่า 45 เซนติเมตร โดยเฉพาะสำหรับไก่ที่มีน้ำหนักมาก และหากจำเป็น ให้จัดเตรียมทางลาดเพื่ออำนวยความสะดวกในการเข้าถึง
• ควรตรวจสอบความลาดเอียงของไม้ระแนงไม่ให้เกิน 5%

เพิ่มที่ให้น้ำที่ระดับไม้ระแนงเพื่อให้ไก่คุ้นเคยกับการปีนขึ้นไป (รูปที่ 5)

รูปที่ 5 ติดตั้งเครื่องให้น้ำในระดับเดียวกับไม้ระแนง

แนะนำให้ใช้คอนเกาะหรือแพลตฟอร์มตั้งแต่มีอายุได้ 28 วัน  (รูปที่ 6)

รูปที่ 6 การติดตั้งคอนเกาะและแพลตฟอร์ม (ภาพจาก Aviagen)

• กำหนดอายุในการย้ายไปยังฟาร์มผลิต (อย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อน) และต้องติดตั้งรังและอุปกรณ์ทั้งหมดในฟาร์มก่อนการมาถึงของไก่
• จัดการกระจายแสงให้สม่ำเสมอในโรงเรือน พื้นที่มืดจะกระตุ้นให้ไก่เข้าไปวางไข่ในที่ที่ไม่ควร
• ให้รังปิดจนกว่าการวางไข่จะเริ่มต้น เพื่อให้ไก่เชื่อมโยงรังกับการวางไข่และไม่ใช่กับพื้นที่นอน
• หากรังถูกออกแบบให้ทำงานโดยอัตโนมัติ ควรตั้งสายพานลำเลียงให้ทำงานวันละสองครั้งก่อนที่ไก่จะเริ่มวางไข่ เพื่อให้ไก่ได้ปรับตัวและคุ้นเคยกับเสียงที่เกิดขึ้น

ในช่วงเวลาที่ไก่กำลังจะวางไข่ ข้อแนะนำคือให้ปิดรังไว้เป็นเวลา 1 ชั่วโมงก่อนที่ไฟจะดับ และค่อยเปิดรังอีกครั้ง 2 ชั่วโมงก่อนที่ไฟจะติด (ตามข้อมูลที่ปรากฏในรูปที่ 7)

รูปที่ 7: ก่อนที่ไฟจะดับ ควรปิดรังไว้เป็นเวลา 1 ชั่วโมงในช่วงที่ไก่จะวางไข่

การจัดวางรังควรทำในบริเวณที่ไม่มีแสงสว่างส่องเข้าถึงโดยตรง

เหตุใดการทำความสะอาดรังจึงมีความสำคัญ?

อุณหภูมิของแม่ไก่ในขณะที่กำลังวางไข่จะอยู่ที่ประมาณ 40-41 องศาเซลเซียส ซึ่งที่อุณหภูมินี้ ไข่จะสัมผัสกับ “ขี้เลื่อย” ในรัง ซึ่งมีอุณหภูมิอยู่ระหว่าง 30°C ถึง 20°C ขึ้นอยู่กับว่าอยู่ในรังหรือกลิ้งไปยังสายพานลำเลียง

ในระหว่างที่ไข่เย็นตัวลง เนื้อภายในไข่จะหดตัว แต่เปลือกไข่กลับไม่หดตัว ทำให้เกิดแรงดูดที่ส่งผลให้มีอากาศหรือสิ่งสกปรกเข้าไปในไข่ได้ง่ายขึ้น

หากไข่ตกอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่สะอาด แบคทีเรียสามารถเข้าสู่องค์ประกอบภายในไข่ผ่านรูพรุน ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้ไข่เสียหายและองค์ประกอบอาหารภายในถูกปนเปื้อน

ด้วยเหตุนี้ การตรวจสอบและทำความสะอาดรัง ทั้งแบบด้วยมือและอัตโนมัติจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ควรกระทำอย่างสม่ำเสมอ

รวมถึงการเปลี่ยนขี้เลื่อยในรังให้เป็นวัสดุที่สะอาดเมื่อมีการพบสารอินทรีย์หรือสิ่งสกปรก เพื่อรักษาคุณภาพและความปลอดภัยของไข่ที่ผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังรูปที่ 8:

รูปที่ 8: รักษาความสะอาดของขี้เลื่อย ไม่ว่าจะเป็นในรังแบบมือหรือแบบอัตโนมัติ

ในระบบการเลี้ยงไก่อัตโนมัติ การดูแลรักษา “แผ่น” หรือหมอนที่มีส่วนประกอบเป็นพลาสติกนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง โดยจะต้องได้รับการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อโรคอย่างสม่ำเสมอ เมื่อเวลาผ่านไป ความสูงของส่วนประกอบเหล่านี้อาจมีความไม่เท่ากัน ส่งผลให้เกิดปัญหาไข่กลิ้งไม่สะดวก (ตามที่แสดงในรูปที่ 9)

จะทำอย่างไรกับไข่ที่แตก?

สำหรับไข่ที่เกิดการแตกนั้น อัตราการแตกของไข่ควรต่ำกว่า 0.5% ซึ่งวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการแตกคือ:

• การเก็บไข่อย่างสม่ำเสมอ
• การรักษาสภาพรังให้ดี
• ในรังแบบอัตโนมัติ จำเป็นต้องจัดแนวสายพานลำเลียงให้ถูกต้อง เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาการกระแทกที่อาจทำให้ไข่แตก

ภาพที่ 9: เยี่ยมชมแผ่นรังเพื่อตรวจสอบและให้แน่ใจว่าไข่สามารถกลิ้งไปมาได้อย่างสะดวก (ภาพจาก AstroTurf®)

ภาพที่ 10: รอยแตกที่เกิดจากการสัมผัสของกรงเล็บแม่ไก่

สิ่งสำคัญคือต้องสามารถระบุจุดที่ไข่แตกเกิดขึ้น เพื่อที่จะแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงที ในรูปที่ 10 มีไข่ที่ถูกกรงเล็บของแม่ไก่สัมผัสภายในรัง
สถานการณ์ดังกล่าวมักจะเกิดขึ้นบ่อยครั้งเมื่อมีการแข่งขันระหว่างไก่ในการเข้าถึงพื้นที่ภายในรัง ซึ่งอาจเกิดจากการมีจำนวนรังน้อยต่อไก่ หรือรังที่มีสภาพไม่ดีจนทำให้ไก่ไม่ต้องการเข้าไปใช้งาน

รอยแตกที่เรียกว่า “รอยแตกเส้นผม” (ตามที่แสดงในรูปที่ 11) มักเกิดขึ้นเมื่อไข่สัมผัสกับพื้นผิวที่แข็งหรือลื่น ขณะที่รอยแตกชนิดดาว (แสดงในรูปที่ 12) จะเกิดขึ้นเมื่อไข่กระทบกันเอง (Gupta, 2008)

รูปที่ 11: รอยแตกเส้นผม

รูปที่ 12: รอยแตกแบบดาว

น่าสนใจว่ามีการรายงานพบว่า รอยแตกแบบเส้นผมส่งผลกระทบต่อความสามารถในการมีชีวิตของเอ็มบริโอมากกว่ารอยแตกชนิดดาว (Moosanezhad Khabisi et al., 2011)

• ในการศึกษาของ Bartnet et al. (2004) พบว่าไข่ที่มีรอยแตกแบบเส้นผมมักจะไม่ถูกสังเกตเมื่อมีการตรวจสอบในโรงงาน โดยมักจะมองเห็นได้เฉพาะเมื่อมีการส่องสว่าง
• ปรากฏว่าการฟักไข่ในกลุ่มนี้ต่ำกว่าปกติเกือบ 20% เมื่อเปรียบเทียบกับไข่ที่ไม่แตก นอกจากนี้ อัตราการตายของลูกไก่ในฟาร์มในวันที่ 14 ก็ยังสูงกว่ามาก (7.5% เทียบกับ 2%)

ในขณะเดียวกัน Meijerhof et al. (2022) ได้รายงานว่า หากไข่ที่มีรอยแตกได้รับการดูแลด้วยการพันแผลทางการแพทย์ ไม่ว่าจะเกิดรอยแตกจากที่ฟาร์มหรือในโรงงาน อัตราการฟักไข่จะกลับมาใกล้เคียงกับระดับปกติ

บทสรุป

• การสื่อสารระหว่างโรงงานและฟาร์มมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากต้องรู้เปอร์เซ็นต์ของไข่ที่อยู่บนพื้น เพื่อปรับจำนวนไข่ที่จะฟักให้เหมาะสม เพราะอัตราการฟักไข่ของไข่ที่มีรอยแตกอาจต่ำกว่าปกติถึง 10%-20%
• หากเปอร์เซ็นต์ของไข่บนพื้นสูงกว่า 2% ควรมีการทบทวนการจัดการในด้านการเพาะพันธุ์และการผลิต เพื่อลดจำนวนไข่เหล่านี้ให้ต่ำลง

PDF